Yayın ilkeleri

01Kapsam ve amaç

Kutadgu, özgün bilimsel çalışmaların açık erişimle yayımlanması amacıyla kurulmuş bağımsız bir yayın sistemidir. Herhangi bir bilim dalıyla sınırlı değildir; sosyal bilimlerden mühendisliğe, sağlık bilimlerinden beşerî bilimlere kadar bütün alanlardan çalışma kabul edilir. Ölçüt alanın kendisi değil, çalışmanın yöntemsel sağlamlığı, savının izlenebilirliği ve kaynaklarının denetlenebilirliğidir.

Sistem iki ayrı yayın yolu işletir. Birincisi, açık hakemlikten geçen çalışmaların yolu; ikincisi, hakem değerlendirmesi olmaksızın yayımlanan yazıların yolu. Her iki yoldaki çalışmalar aynı arşivde yer alır ancak birbirine karıştırılmayacak biçimde ve her sayfada açıkça etiketlenir.

Kabul edilen çalışma türleri

• Özgün araştırma makalesi
• Derleme ve alanyazın taraması
• Kuramsal tartışma yazısı
• Yöntem notu ve veri betimlemesi
• Alan notu, saha gözlemi ve olgu sunumu
• Kitap değerlendirmesi ve çeviri

02Yazar ölçütleri

Çalışmanın yayımlanabilmesi için birinci yazarın ve bütün ortak yazarların en az doktora derecesine sahip olması gerekir. Bu koşul, tek bir yazar için değil, yazar listesindeki herkes için ayrı ayrı aranır; ikinci, üçüncü ve sonraki yazarlar da bu ölçütü karşılamak zorundadır.

Kimlik numaraları

Her yazar için geçerli bir ORCID kimliği ve Scopus yazar kimliği bildirilmesi zorunludur. ORCID numarası biçim ve denetim hanesi bakımından sistem tarafından doğrulanır; geçersiz numaralar kabul edilmez. Bu zorunluluğun amacı, aynı adı taşıyan araştırmacıların ayırt edilmesini sağlamak ve yayının yazarına kalıcı biçimde bağlanmasıdır.

Yazarlık sorumluluğu

Yazar listesinde yer alan herkesin çalışmaya fiilen katkı vermiş olması beklenir. Katkısı bulunmayan kişilerin listeye eklenmesi ve katkı vermiş kişilerin listeden çıkarılması yayın etiğine aykırıdır. Yazar sırası ve katkı paylaşımı yazarlar arasında çözülmesi gereken bir konudur; sistem bu konuda taraf olmaz.

03İçerik ilkeleri

Kutadgu bilimsel bir yayın alanıdır; kamuoyu oluşturma, kanaat yayma ya da tanıtım aracı değildir. Aşağıdaki içerikler, bilimsel biçime bürünmüş olsalar dahi kabul edilmez ve yayımlandıktan sonra saptanmaları hâlinde geri çekilir.

• Siyasi görüş bildiren, bir siyasi hareketi, partiyi ya da yönetimi destekleyen veya hedef alan yazılar.
• Reklam amacı güden, belirli bir ürünü, hizmeti, kurumu ya da kişiyi tanıtan içerikler.
• Belirli bir topluluğu, etnik grubu, inanç grubunu, cinsiyeti ya da mesleği öven veya yeren; üstünlük veya aşağılık atfeden anlatımlar.
• Adı anılan kurum ya da kişileri hedef gösteren, itibar zedeleyici ya da kişisel husumet taşıyan metinler.
• Bilimsel dayanağı olmayan iddiaları kanıtlanmış gerçek gibi sunan, sağlık ya da güvenlik bakımından zarar doğurabilecek metinler.

Buna karşılık, kurumların ve kişilerin adı anılmadan yürütülen çözümlemeler yayımlanabilir. Bir kamu politikasının sonuçlarını ölçen, bir uygulamanın etkisini sınayan ya da bir sektörün yapısını inceleyen çalışmalar, bulgularını veriye dayandırdıkları ve belirli bir tarafı üstün ya da suçlu göstermedikleri sürece bu sistemde yerini bulur.

• Bir politikanın ya da uygulamanın sonuçlarını veriyle ölçen çözümlemeler; kurum adı anılmaksızın.
• Bir alandaki eğilimleri, dağılımları ve yapısal sorunları betimleyen incelemeler.
• Yerleşik bir kurama ya da yönteme yöneltilen, gerekçesi kaynaklarla desteklenen eleştiriler.

Bir metnin bu ilkelere uyup uymadığı tartışmalıysa, karar yayın kurulunca verilir ve gerekçesi yazara yazılı olarak bildirilir.

04Değerlendirme süreci

Ön denetim

Gelen her başvuru önce biçimsel ve ilkesel denetimden geçirilir. Yazar ölçütlerinin karşılanıp karşılanmadığı, kimlik numaralarının geçerliliği, benzerlik raporunun eşikleri aşıp aşmadığı ve içeriğin yayın ilkelerine uygunluğu bu aşamada incelenir. Ön denetimi geçemeyen başvurular gerekçesiyle birlikte yazara döner.

Açık hakemlik

Hakemli yolu seçen çalışmalar en az iki hakeme gönderilir. Bu sistemde kör hakemlik uygulanmaz: hakem yazarın kim olduğunu bilir, yazar da hakemin kim olduğunu bilir ve rapor, hakemin adıyla birlikte çalışmanın sayfasında yayımlanır. Böylece değerlendirmenin kendisi de denetlenebilir bir belgeye dönüşür.

Hakemler dört karardan birini verir: kabul, küçük revizyon, büyük revizyon, ret. Revizyon istenen çalışmalarda yazar düzeltilmiş metni yükler ve aynı hakem yeniden değerlendirir. İki ret alan çalışma sistemden silinmez; hakemsiz yazı olarak, aldığı raporlarla birlikte açık kalır. Bunun nedeni, olumsuz değerlendirmenin de bilimsel kaydın parçası olmasıdır.

Hakemsiz yayın

Yazar, çalışmasının hakem sürecine girmesini istemeyebilir. Bu durumda metin ön denetimden geçtikten sonra "hakemsiz yazı" etiketiyle yayımlanır. Etiket, çalışmanın listelerde, sayfasında ve paylaşım bağlantılarında görünür durumda kalır. Yazar sonradan aynı metnin hakem sürecine alınmasını isteyebilir.

05Hakemlerin yükümlülükleri

Hakemlik gönüllü bir görevdir ve ücretlendirilmez. Hakem olarak görev alan kişilerden en az doktora derecesi ve değerlendirdikleri konuda yayımlanmış çalışma beklenir. Raporun adıyla yayımlanacak olması, hakemin görüşünü yumuşatmasının değil, gerekçelendirmesinin sebebi olmalıdır.

• Rapor, metnin savını, yöntemini ve kaynak kullanımını ayrı ayrı ele almalıdır.
• Her eleştiri, metindeki yerine işaret ederek somutlaştırılmalıdır.
• Yazarın kişiliğine, kurumuna ya da geçmişine ilişkin değerlendirme yapılmaz.
• Hakem, kendi çalışmasının atıf almasını isteme amacıyla kaynak dayatamaz.
• Çıkar çatışması bulunan hakem görevi kabul etmez ve durumu bildirir.
• Değerlendirme süresi içinde metin üçüncü kişilerle paylaşılmaz.

Hakem havuzu yenidir ve büyümektedir. Alanında çalışan araştırmacılar hakemlik için başvurabilir; başvurular yayımlanmış çalışmalar üzerinden değerlendirilir.

06Yayın etiği ve benzerlik

Her başvuruya, tanınmış bir benzerlik denetimi yazılımından alınmış rapor eklenmesi zorunludur. Rapor, kaynakça hariç tutularak hazırlanmalı ve yazarın kendi önceki çalışmalarıyla olan örtüşmeyi de göstermelidir.

Eşiklerin altında kalmak tek başına yeterli değildir: kaynak gösterilmeden aktarılmış bir tek paragraf bile, oran ne olursa olsun başvurunun reddi için yeterlidir. Benzerlik oranı, çalışma yayımlandığında sayfasında açıkça gösterilir; denetim raporunun kendisi ise gizli tutulur.

Kabul edilmeyen davranışlar

• Başkasının metnini, verisini ya da görselini kaynak göstermeden kullanmak.
• Aynı çalışmayı eşzamanlı olarak başka bir yayın organına göndermek.
• Bir çalışmayı bölerek yapay biçimde çoğaltmak.
• Veriyi seçerek, düzelterek ya da uydurarak sonucu yönlendirmek.
• Etik kurul izni gereken bir çalışmayı izinsiz yürütmek ya da izni gizlemek.

İnsan ya da hayvan denekle yürütülen çalışmalarda etik kurul onayının tarihi ve numarası yöntem bölümünde belirtilmelidir. Bu bilgi eksikse başvuru ön denetimi geçemez.

07Yapay zekâ kullanımı

Yapay zekâ araçlarının kullanımı yasak değildir, ancak beyan edilmesi zorunludur. Başvuru sırasında yazardan, hangi aracı hangi aşamada ve ne amaçla kullandığını yazması istenir. Bu beyan çalışmanın sayfasında yayımlanır.

• Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez; yazarlık sorumluluk gerektirir.
• Dil düzeltmesi, biçimlendirme ve çeviri amaçlı kullanım olağan kabul edilir.
• Bulguların üretilmesinde ya da yorumlanmasında kullanım ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.
• Aracın ürettiği kaynakların gerçekten var olduğu yazar tarafından doğrulanmalıdır.

Beyan edilmemiş kullanım saptandığında çalışma geri çekilir ve geri çekme gerekçesi sayfasında kalıcı olarak yer alır.

08Telif ve lisans

Yazar, çalışmasını gönderirken telif haklarını yayın sistemine devrettiğini beyan eder ve bütün ortak yazarların bu koşulu kabul ettiğini taahhüt eder. Devir, çalışmanın kesintisiz biçimde açık erişimde tutulabilmesi ve arşivlenebilmesi içindir.

Devirle birlikte çalışma CC BY 4.0 koşullarıyla yayımlanır. Bu, herkesin çalışmayı kaynak göstermek kaydıyla çoğaltmasına, dağıtmasına, çevirmesine ve üzerine yeni çalışma kurmasına izin verir. Yazarın kendisi de çalışmasını aynı koşullarla dilediği yerde kullanmayı sürdürebilir.

Lisans metni: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

09Tamga kimliği

Yayımlanan her çalışmaya, kendisine özgü ve devredilemez bir kimlik verilir. Bu kimliğe Tamga adı verilmiştir; sözcük, Türk boylarının kendilerine ait olanı işaretlemek için kullandığı damgayı karşılar. Kimlik, çalışmanın başlığı ya da adresi değişse bile aynı kalır.

behic.net/tamga/bc.000001

Eski biçimdeki adresler de çalışmayı sürdürür; daha önce paylaşılmış hiçbir bağlantı kırılmaz. behic.net/10.00001/bc.000001

10Düzeltme ve geri çekme

Yayımlanmış bir çalışmanın metni sessizce değiştirilmez. Hata bildirimi geldiğinde yapılan işlem, hatanın ağırlığına göre üç biçimden birini alır.

Küçük düzeltme

Yazım yanlışı, bozuk bağlantı ve biçim hataları doğrudan düzeltilir; çalışmanın sonuçlarını etkilemediği için ayrı bir kayıt tutulmaz.

Düzeltme kaydı

Bulguları, sayıları ya da yorumu etkileyen bir hata düzeltildiğinde, çalışmanın sayfasına tarihli bir düzeltme kaydı eklenir. Kayıtta neyin, neden değiştiği yazar.

Geri çekme

İntihal, veri uydurma, beyan edilmemiş yapay zekâ kullanımı, çifte yayın ya da yayın ilkelerine aykırı içerik saptandığında çalışma geri çekilir. Geri çekilen çalışma sistemden silinmez: sayfası "geri çekildi" damgasıyla erişilebilir kalır ve gerekçe orada yazılı olur. Bilimsel kaydın silinmesi değil, düzeltilerek korunması esastır.

11Veri, gizlilik ve erişim

Sistem, çalışmaların ne ölçüde okunduğunu görebilmek için erişim kaydı tutar. Kaydedilen bilgiler, hangi çalışmanın açıldığı, sayfada geçirilen süre ve ziyaretçinin ülke ya da şehir düzeyindeki konumudur. Ziyaretçi adresi, kimliği geri çevrilemeyecek biçimde özetlenerek saklanır; aynı okuyucunun tekrar tekrar açması tek okuma sayılır.

• Erişim verisi üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve satılmaz.
• Sistemde reklam ve izleme betiği bulunmaz.
• Yazar, kendi çalışmasının erişim verisini yazar panelinden görebilir.
• Hakem havuzuna ilişkin iletişim bilgileri hiçbir sayfada gösterilmez.

Erişilebilirlik

Bütün sayfalar klavyeyle kullanılabilir, ekran okuyucularla uyumludur ve koyu tema seçeneği sunar. Metinler tarayıcıdan büyütüldüğünde düzen bozulmaz. Çalışmalara erişim için üyelik, abonelik ya da giriş gerekmez.